Big Four bilan AI haqida suhbatlarni boshlaganimizda nimalarni o‘rgandik

Muhammed Gider
3 daqiqada o‘qiladi • 
Big Four’ning bank ish jarayonlariga AI’ni joriy qilganimizda, asosiy to‘siq vositalar emas, balki aqliy yuklama ekanini angladik. Avtomatlashtirishga emas, insonning mulohaza yuritishini keng ko‘lamda qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan tizimlarni yarata boshlaganimizda nimalar o‘zgarganini aytib beramiz.

Big Four bilan AI haqida ilk suhbatlarimiz kutilmagan darajada tez ilgariladi. Uzoq kirishga ham, AI nega muhimligini tushuntirishga ham hojat qolmadi. Deyarli darhol hamkorlar va katta maslahatchilar vaqti aslida nimaga ketayotganini gapira boshladi. Qaror qabul qilish yoki mazmunni anglashga emas, tayyorgarlikka. Turli tizimlardan ma’lumotlarni yig‘ishga. Raqamlarni bir-biriga moslashtirishga. Natijalar nimani anglatishi haqida o‘ylashni boshlashdan oldin tahlillar ichki standartlarga mos kelishini ta’minlashga.

Bizni hayratga solgani shuki, bu ishlarning hech biri ahamiyatsiz emas edi. Ular zarur edi. Lekin shu bilan birga holdan toydirardi. Katta tajribaga ega mutaxassislar kunining katta qismini chinakam fikrlashni boshlash mumkin bo‘lgan bosqichga yetib olishning o‘ziga sarflayotgan edi.

Suhbatlar davomida ular AI yordam berishi mumkin bo‘lgan o‘nlab, hatto undan ham ko‘p jarayonlarni belgilab chiqdi. Hisobot tayyorlash, me’yoriy talablarga rioya qilish, moliyaviy nazorat, soliq tahlili, ichki tekshiruvlar. Bir qarashda bu odatiy avtomatlashtirish masalasiga o‘xshardi. Aslida esa unday emas edi.

Bu jarayonlarning aksariyatida vositalar, andozalar va qisman avtomatlashtirish allaqachon mavjud edi. Ishni sekinlashtirayotgan omillar esa bosqichlar orasida edi. Bir vazifa kontekstidan boshqasiga o‘tish. Natijalarni solishtirib, muvofiqlashtirish. Tarqoq ma’lumotlar asosida izchil mulohaza yuritish. Asosiy yo‘qotish faqat vaqt emas, aqliy yuklama ham edi.

Aynan shu paytda masalaga qarashimiz o‘zgardi.

AI ishni boshidan oxirigacha qanday bajara olishini so‘rash o‘rniga, u shu ishni bajarayotgan odamlarga qanday yordam bera olishini so‘ray boshladik. AI nazoratni ularning qo‘lidan olmasdan, kuchni sarflaydigan qismlarni bajarsa-chi? U tartibli qoralamalar tayyorlasa, nomuvofiqliklarni ko‘rsatib bersa va o‘z xulosalariga qanday kelganini ochiq ko‘rsatsa-chi? Shunda mutaxassislar tayyorgarlikka emas, mulohaza yuritishga e’tibor qarata olardi.

Bu yondashuv amalda qo‘llana boshlagach, uning ta’siri yaqqol sezildi.

Jamoalarda takroriy tahliliy ishlarni bajarish muddati 80 dan 90 foizgacha qisqardi. Qo‘lda ishlashda yuz beradigan xatolar, ayniqsa ma’lumotlarni ko‘p solishtirish va muvofiqlashtirish talab qilinadigan jarayonlarda, keskin kamaydi. Yana bir muhim jihat: avval bir xil ishga biroz turlicha yondashgan jamoalarning natijalari bir-biriga ancha mos bo‘la boshladi. Maslahatchilar oyiga o‘rtacha 40 dan 50 soatgacha vaqtini qaytarib oldi va endi bu vaqtni ko‘proq qiymat yaratadigan fikrlashga sarflashi mumkin edi.

Ammo eng qiziqarli o‘zgarish raqamlarda emas edi.

U odamlarning o‘z ishi haqida qanday gapirishida namoyon bo‘ldi. Ishlarni ko‘rib chiqish xotirjamroq kecha boshladi. Muhokamalar aniqroq yo‘nalish oldi. Ko‘rib chiqishga mas’ul katta mutaxassislar hamma narsa to‘g‘riligini tekshirishga kamroq, natijalar aslida nimani anglatishini muhokama qilishga esa ko‘proq vaqt ajrata boshladi.

Vaqt o‘tishi bilan tizim odamlar ishlatishi shart bo‘lgan vositadek tuyulmay qo‘ydi. U qarorlar qanday qabul qilinishini sezdirmay o‘zlashtirib, buni keyingi tahlillarda aks ettiradigan umumiy ishlash usulidek tuyula boshladi.

Bu tajriba biz uzoq vaqtdan beri ishonib kelgan fikrni ham mustahkamladi. Yanada umumiy intellekt sari taraqqiyot murakkab sohalarda mutaxassislarning o‘rnini bosishga urinadigan tizimlardan kelmaydi. U mutaxassislarning fikrlashiga xalal beradigan to‘siqlarni kamaytirib, ularning fikrlash imkoniyatini kuchaytiradigan tizimlardan keladi.

Bu hamkorliklarda AI mustaqil ishlagani uchun emas, odamlar bilan birga ishlagani uchun qiymat yaratdi. U odamlar o‘rniga qaror qabul qilmadi. Ularga yaxshiroq qarorlarni tezroq qabul qilishga yordam berdi.

AGIga o‘xshash tizimlar avvalo qayerda muhim o‘rin tutishini ko‘rsatadigan dastlabki belgi bo‘lsa, u aynan shu yerda. To‘liq avtomatlashtirishda emas, balki insonning vaziyatni baholash va qaror qabul qilish qobiliyatini keng ko‘lamda qo‘llab-quvvatlashda.

Natijani o‘zgartirgan narsa aynan shu — avtomatlashtirishdan inson imkoniyatlarini kuchaytirishga o‘tish bo‘ldi.

Dvina’ga qo‘shiling

Bepul ro‘yxatdan o‘ting va barcha vositalaringizni bitta sodda ish maydoniga jamlang.

Yana ko‘proq o‘qing